Al lang is duidelijk dat een toets geen doel op zich moet zijn, dat 'teaching to the test' onwenselijk is en niet aansluit bij de wereld van nu. Toetsen zijn een middel om het leerproces van leerlingen of studenten te evalueren en daarmee het leren zichtbaar te maken. Door formatief te toetsen wordt voorkomen dat alsnog die cijfers of beoordelingen centraal komen te staan. Maar hoe toets je dan formatief? Zonder dat het heel veel tijd en inspanning kost. En ook in grote klassen of bij studenten die je niet veel ziet?

De basis: Feed-forward model

De drie feedbackstappen van Hattie en Timperley (2007) vormen de basis van formatief toetsen. Allereerst moet het voor een leerling duidelijk zijn wat het leerdoel is, of wat de gewenste resultaten zijn, waar hij heen wil (feed up). Vervolgens blikt een leerling terug op wat hij gedaan en geleerd heeft (feed back), om daarna heel concreet te maken welke stappen nu nodig zijn om verder te komen (feed forward).

Er zijn heel veel manieren en werkvormen om op deze manier het leren zichtbaar te maken en een leerling handvatten te geven voor verdere ontwikkeling.

1. KISS-reflectie

Hoe laat je leerlingen niet alleen reflecteren, maar ook vooruitkijken? Leerlingen beantwoorden deze vier vragen:

  • KEEP: wat gaan we de volgende keer weer doen?
  • IMPROVE: wat kunnen we de volgende keer nog verbeteren?
  • START: wat gaan we de volgende keer nieuw doen?
  • STOP: wat gaan we de volgende keer niet weer doen?

Dit kun je bijvoorbeeld inzetten om de samenwerking halverwege een groepsopdracht onder de loep te laten nemen of na een toetsweek.

2. Barometer

Op zoek naar een formatieve werkvorm die weinig tijd kost en waarmee je de leerling zelf aan het denken zet? De barometer-opdracht werkt als volgt:

  • De leerling tekent een barometer op papier (een verticale lijn, van 0 tot 10).
  • De leerling zet een streepje bij het cijfer dat hij zichzelf op dit moment geeft.
  • Vraag om in steekwoorden op te schrijven wat al goed gaat.
  • Vraag vervolgens waar de leerling naartoe zou willen, naar welk cijfer.
  • Laat in steekwoorden opschrijven wat er nodig is om hoger te scoren.

Op deze manier krijg je ook zicht op het zelfbeeld van een leerling en kun je het gesprek aangaan als een leerling zichzelf erg onder- of overschat.

3. Rubrics

Rubrics worden steeds vaker ingezet in het onderwijs. Een rubric is een soort checklist om verschillende soorten prestaties van leerlingen te evalueren of te beoordelen: het doen van onderzoek, het maken van een werkstuk, het houden van een presentatie en ook het proces van samenwerken.

Vooraf worden deze rubrics uitgedeeld zodat een leerling weet wat er verwacht wordt (feed up). Tijdens het proces kan een leerling zichzelf scoren, kunnen klasgenoten dat doen of doet de leerkracht dat (feed back). Op die manier wordt ook meteen duidelijk wat er nog meer gedaan kan worden om tot het gewenste resultaat te komen (feed forward).

Meer weten over formatief evalueren en leerprocessen? Neem contact op met ons!